Moje dziecko się zmieniło - kiedy warto szukać wsparcia?
Jeszcze niedawno rozmawialiście normalnie. Teraz słyszysz jednosylabowe odpowiedzi, trzaskanie drzwiami albo ciszę.
Wieczorem dziecko zamyka się w pokoju. Na pytanie „co się dzieje?” odpowiada „nic” albo „zostaw mnie”.
Nie wiesz, czy to zwykły okres dojrzewania, czy sytuacja, której warto przyjrzeć się uważniej. Zastanawiasz się, czy reagować teraz, czy jeszcze poczekać.
A niepokój nie znika.
Co może zwrócić uwagę rodzica?
Dojrzewanie przynosi wiele zmian. Nastolatek szuka własnej tożsamości, testuje granice i coraz więcej uwagi kieruje w stronę rówieśników.
Może częściej potrzebować prywatności, mniej opowiadać o swoim dniu albo mocniej reagować na próby kontroli. Nie każda taka zmiana oznacza poważny problem.
Warto jednak uważniej przyjrzeć się sytuacji, gdy pojawia się:
- nagła i wyraźna zmiana zachowania;
- długotrwałe wycofanie, drażliwość lub agresja;
- pogorszenie wyników w szkole bez wyraźnej przyczyny;
- rezygnacja z wcześniejszych zainteresowań;
- unikanie znajomych lub rodziny;
- wyraźna zmiana w jedzeniu, śnie lub koncentracji;
- wypowiedzi takie jak: „nie mam po co”, „nikomu na mnie nie zależy” albo „chcę, żeby to się skończyło”;
- samookaleczanie lub niewyjaśnione ślady na ciele.
Znaczenie ma nie tylko pojedyncze zachowanie. Ważne jest również to, jak długo zmiana się utrzymuje, jak wpływa na codzienne funkcjonowanie i czy kilka sygnałów pojawiło się jednocześnie.
Czy to nie jest po prostu dojrzewanie?
Może być. Granica między naturalnym oddalaniem się nastolatka a sygnałem, że dzieje się coś trudniejszego, nie zawsze jest jednak oczywista.
Nawet uważnemu rodzicowi może być trudno ocenić sytuację, kiedy jest w nią emocjonalnie zaangażowany.
Jeśli trudno Ci samodzielnie ocenić sytuację, możesz podczas konsultacji opowiedzieć o tym, co obserwujesz.
Podczas spotkania możemy uporządkować sytuację, przyjrzeć się zmianom w zachowaniu dziecka i zastanowić się, jaki kolejny krok może być odpowiedni.
Czasem potrzebna jest dalsza pomoc specjalistyczna. Innym razem warto zmienić sposób rozpoczynania rozmowy, dać nastolatkowi więcej przestrzeni albo spokojniej obserwować sytuację.
Czy dziecko musi przyjść na pierwsze spotkanie?
Nie musi. Często pierwszym krokiem jest konsultacja z samym rodzicem.
To Ty możesz opowiedzieć:
- co dokładnie się zmieniło;
- kiedy zaczęły się trudności;
- co najbardziej Cię niepokoi;
- jak wyglądają rozmowy w domu;
- czego już próbowałeś lub próbowałaś;
- kiedy kontakt z dzieckiem bywa choć trochę łatwiejszy.
Możemy zastanowić się, jak rozpocząć rozmowę z nastolatkiem i czy warto zaproponować mu własne spotkanie.
Pracuję indywidualnie z młodzieżą od 15. roku życia. W przypadku osoby niepełnoletniej przed pierwszą konsultacją ustalam z rodzicem lub opiekunem kwestie organizacyjne oraz zasady kontaktu.
Nastolatek ma podczas spotkania przestrzeń na własne tematy i własne tempo. Rozmawiamy o tym, co jest ważne dla niego, a nie wyłącznie o tym, co niepokoi dorosłych.
Moje doświadczenie w pracy z młodzieżą
Doświadczenie w pracy z młodzieżą i rodzicami nastolatków zdobywałem między innymi w Fundacji Praesterno w Lublinie.
Prowadziłem tam konsultacje indywidualne, rozwojowe grupy wsparcia dla młodzieży oraz rozmowy z rodzicami.
W swojej pracy spotykałem rodziców, którzy chcieli pomóc, ale nie wiedzieli, jak rozpocząć rozmowę. Nastolatkowi również nie zawsze łatwo jest nazwać to, co przeżywa, albo powiedzieć o tym dorosłemu.
Czasem pierwszym krokiem jest stworzenie warunków, w których taka rozmowa może się pojawić.
Jak pracuję z rodzicami?
W swojej pracy korzystam z podejścia skoncentrowanego na rozwiązaniach (TSR).
Jednym z pytań, które może pojawić się podczas spotkania, jest:
Kiedy ostatnio kontakt z Twoim dzieckiem był choć trochę lepszy? Co wtedy wyglądało inaczej?
Może był to wieczór, kiedy rozmawialiście przy kolacji. Chwila, w której nastolatek sam przyszedł i coś powiedział. Albo sytuacja, w której zamiast od razu reagować, udało Ci się dać mu trochę czasu.
Przyglądamy się takim momentom, żeby zauważyć, co sprzyjało spokojniejszemu kontaktowi i czego można spróbować częściej.
Nie chodzi o znalezienie jednej właściwej metody wychowawczej. Szukamy małego kroku, który pasuje do Twojego dziecka, Waszej relacji i obecnej sytuacji.
Kiedy warto umówić konsultację?
Rozmowę z psychologiem warto rozważyć, gdy:
- niepokój o dziecko utrzymuje się i nie słabnie;
- rozmowy w domu regularnie kończą się kłótnią albo milczeniem;
- czujesz, że tracisz kontakt z nastolatkiem;
- szkoła zgłasza problemy, których wcześniej nie było;
- nie wiesz, jak rozumieć zmianę zachowania dziecka;
- próbujesz pomóc, ale masz poczucie, że kolejne rozmowy pogarszają sytuację;
- sytuacja w domu wywołuje poczucie bezradności lub mocno Cię obciąża.
Nie musisz mieć gotowej diagnozy ani pewności, że sytuacja jest wystarczająco poważna.
Wątpliwości również mogą być tematem pierwszej konsultacji.
Gdy potrzebna jest pilna pomoc
Jeśli dziecko mówi o odebraniu sobie życia, krzywdzi się albo istnieje bezpośrednie zagrożenie jego życia lub zdrowia, nie czekaj na planowaną konsultację.
Zadzwoń pod numer 112 lub 999 albo zgłoś się na izbę przyjęć lub SOR w szpitalu, w którym znajduje się oddział psychiatryczny dla dzieci. W nagłej sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia skierowanie nie jest wymagane.
Dzieci i młodzież mogą także skorzystać z bezpłatnego i całodobowego telefonu zaufania 116 111. Nie zastępuje on jednak pilnej pomocy medycznej w sytuacji bezpośredniego zagrożenia.
Pierwszy krok
Wielu rodziców odkłada rozmowę ze specjalistą, bo zastanawia się:
„Może przesadzam?”
„Może to samo minie?”
„Może da się z tym poradzić samodzielnie?”
Umówienie konsultacji nie oznacza, że jesteś złym rodzicem. Może oznaczać, że chcesz lepiej zrozumieć sytuację i spokojniej zastanowić się, co dalej.
Czasem pierwszy krok to powiedzieć:
„Martwię się o moje dziecko i nie wiem, od czego zacząć”.
Przyjmuję stacjonarnie w gabinecie przy ul. Bartosza Głowackiego 35 w Lublinie oraz online.
Mateusz Dudek
psycholog
Członek Polskiego Stowarzyszenia Terapeutów Terapii Skoncentrowanej na Rozwiązaniach (PSTTSR)